Archiwum

Dzieje archiwum kościoła św. Marka w Krakowie wiążą się ściśle z bogatą historią tej starej świątyni, z jej burzliwą przeszłością. Pierwszy okres historii archiwum – archiwum klasztornego (schyłek XIII i początek XIX w.) jest najtrudniejszy do zrekonstruowania. Ogień stał się jego pierwszym wrogiem, a brak właściwego dozoru drugim. Pożar pochłonął, jak przyjmuje tradycja powtarzana przez inwentarze kościelne, wraz z innymi – dokument erekcyjny zakonu. Niewielka ilość akt z tego okresu i brak jakichkolwiek spisów pozwalają jedynie na snucie przypuszczeń.

Jednak i drugi etap historii archiwum kościelnego (XIX-XX w.) nie przyniósł zasadniczej zmiany w opisanej sytuacji, zwłaszcza w kwestii właściwej opieki. Zachowane z tego okresu inwentarze kościelne podają jedynie lakoniczne informacje nie dające obrazu zawartości zasobu. Archiwum kościelne w XIX w. nie miało właściwych i troskliwych opiekunów. Z opisów, figurujących na zachowanych do dziś fascykułach akt można wnosić, że opiekowali się nimi kolejni rektorzy domu. Zazwyczaj łączyli oni w swych rękach szereg funkcji i godności, co nie pozostawało bez wpływu na losy zbiorów.

Przykościelny zbiór archiwalny w XIX w. najprawdopodobniej nie posiadał jednolitego konsekwentnego układu, ani stałej sygnatury. Akta gromadzone były w układzie rzeczowym, a majątkowe według nazw majątków, numerów kamienic, czy też nazwisk ofiarodawców. Ślady pierwszego takiego układu pochodzą z początku XIX w.

Wiek XX nie przyniósł archiwum kościelnemu żadnych zmian na lepsze, wręcz przeciwnie, im bardziej zbliżamy się do czasów współczesnych dokumentacja maleje i coraz bardziej widoczne są dowody rozpraszania zespołu. W 1933 roku nastąpiło przekazanie części zespołu z lat 1400-1885 do Archiwum Akt Dawnych m. Krakowa.

Obecnie w archiwum kościoła św. Marka można wyłonić następujące grupy akt:

  • Najobszerniejszą grupę stanowią akta majątkowe i finansowe (XVII-XX w.) klasztoru marków i duchaków, kościoła św. Marka i Domu Księży Emerytów. Są wśród nich najstarsze dokumenty i akta (XVII-XIX w.), często w kopiach, odpisach i regestach; dotyczą one nadań i zapisów na dobrach ziemskich i kamienicach krakowskich; nierzadko spotyka się też akta sporów i procesów majątkowych.
  • Grupę dokumentów ukazujących działalność kolejnych przełożonych domu i kościoła św. Marka, tworzoną – tylko fragmentarycznie – przez korespondencję XIX-XX w. (do 1939 r.), zwłaszcza z okresu rektorstwa księży: Walentego Janikowskiego, Franciszka Serafina Piątkowskiego, Pawła Rusaka, Ignacego Patyńskiego, Wawrzyńca Centta, Ludwika Jurgowskiego, Aleksandra Obrubańskiego.
  • Trzecia grupa, to materiały archiwalne kapłanów przebywających w Domu Księży Emerytów.
  • Odrębną grupę tworzą akta Bractwa św. Zofii. Godną wyróżnienia jest Księga Bractwa, oprawna i bogato zdobiona, zawierająca odpisy indulgencji papieskich, konstytucji bractwa, spisy braci i sióstr z lat 1627-1936.

Oprac. na podst. Zarys dziejów i zawartości archiwum kościoła św. Marka w Krakowie. Rita Majkowska, Nasza Przeszłość 71

Archiwum jest zamknięte do odwołania (prace porządkowe).

Polecamy

Ośrodek Katechumenalny

Z przeszłości

Historia
Markowie
Rektorzy kościoła
Archiwum kościoła

Przeglądaj archiwum ogłoszeń